(TPVN) - Trong kỷ nguyên mới, cải cách tư pháp không còn được đo bằng số lượng văn bản, mà bằng cách tư duy thể chế được hiện thực hóa qua tổ chức và nhân sự. Việc bà Nguyễn Hải Trâm – cán bộ trưởng thành từ ngành Kiểm sát giữ cương vị Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy TAND tối cao là một chỉ dấu quan trọng cho thấy Nghị quyết 66-NQ/TW đã bắt đầu đi vào thực tiễn bằng những lựa chọn có chủ đích của Đảng.
 

Khi “thi hành” ngang tầm với “xây dựng” pháp luật

Ngày 30/4/2025, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Lần đầu tiên, thi hành pháp luật được đặt ngang hàng, thậm chí được nhấn mạnh như một khâu đột phá, cùng với xây dựng pháp luật, trong tổng thể chiến lược hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam¹. Nghị quyết 66 xác định rõ ba trụ cột xuyên suốt:

-    Pháp luật là nền tảng của quản trị quốc gia hiện đại, là động lực phát triển, không chỉ là công cụ quản lý¹;
-    Phải tăng cường kiểm soát quyền lực trong xây dựng và thi hành pháp luật, gắn trách nhiệm cá nhân, đặc biệt là trách nhiệm người đứng đầu²;
-    Phải xử lý nghiêm tình trạng lạm quyền, buông lỏng kỷ cương, lợi ích nhóm trong hoạt động pháp luật, kể cả trong các cơ quan tư pháp¹.

Trong cấu trúc tư duy đó, cải cách tư pháp không thể chỉ dừng ở kỹ thuật xét xử hay thủ tục tố tụng, mà phải đi vào tổ chức quyền lực tư pháp và con người vận hành quyền lực ấy.

Hồ sơ nhân sự Nguyễn Hải Trâm: một lựa chọn có tính thông điệp thể chế

Theo thông tin chính thức, bà Nguyễn Hải Trâm, sinh năm 1975, quê quán Thanh Ba, Phú Thọ, là Thạc sĩ Luật, cao cấp lý luận chính trị³. Ngày 30/12/2025, Ban Thường vụ Đảng ủy các cơ quan Đảng Trung ương ban hành Quyết định số 61-QĐ/ĐU, chỉ định bà Nguyễn Hải Trâm tham gia Ban Chấp hành, Ban Thường vụ và giữ chức Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy Tòa án nhân dân tối cao, nhiệm kỳ 2025–2030⁴. Quyết định này được công bố công khai tại Hội nghị Đảng ủy TANDTC đầu tháng 01/2026⁴.

Điều đáng chú ý không nằm ở chức danh, mà ở hồ sơ công tác của bà Trâm:

-    Nguyên Phó Viện trưởng Thường trực Viện Kiểm sát nhân dân tối cao;
-    Nguyên Vụ trưởng Vụ Thực hành quyền công tố và Kiểm sát điều tra án tham nhũng, chức vụ – VKSNDTC;
-    Từng giữ các vị trí: Viện trưởng VKSND tỉnh Bắc Ninh, Chánh Văn phòng VKSNDTC;
-    Có thời gian công tác tại Ban Nội chính Trung ương;
-    Từng giữ cương vị Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy Tiền Giang, sau đó là Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy Đồng Tháp^3,5.

Đây là một lộ trình cán bộ rất điển hình của ngành kiểm sát – nội chính, nơi tư duy chủ đạo không phải là “quyết định” hay “tuyên bố”, mà là kiểm soát tính hợp pháp và tính đúng đắn của quyền lực tư pháp.

Từ kiểm sát sang lãnh đạo ngành tòa án: sự dịch chuyển có chủ ý

Theo Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân, chức năng cốt lõi của Viện kiểm sát không chỉ là thực hành quyền công tố, mà còn là kiểm sát hoạt động tư pháp, trong đó trung tâm là hoạt động xét xử⁶. Việc một cán bộ trưởng thành từ ngành Kiểm sát được bố trí giữ vai trò Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy TAND tối cao vì vậy mang ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi nhân sự thông thường. Đây là sự dịch chuyển tư duy:

-    Từ “độc lập xét xử” sang độc lập nhưng chịu trách nhiệm và bị kiểm soát;
-    Từ mô hình tòa án vận hành khép kín sang mô hình tòa án đặt trong tổng thể kiểm soát quyền lực tư pháp;
-    Từ cải cách kỹ thuật sang cải cách tổ chức và đạo đức quyền lực.

Cách lựa chọn này hoàn toàn tương thích với tinh thần của Nghị quyết 66, khi nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu kiểm soát quyền lực trong toàn bộ chuỗi xây dựng – áp dụng – thực thi pháp luật².

Nhân sự như một công cụ thực thi Nghị quyết 66

Nghị quyết 66 không đưa ra các khẩu hiệu trừu tượng, mà đặt yêu cầu rất cụ thể: “xác lập cơ chế gắn trách nhiệm của người đứng đầu trong thi hành pháp luật”¹.
Trong ngành tòa án, Đảng ủy TAND tối cao chính là trung tâm chính trị – tổ chức bảo đảm yêu cầu đó. Ở vị trí Phó Bí thư Thường trực, bà Nguyễn Hải Trâm là người trực tiếp tham gia:

-    Công tác xây dựng kỷ luật, kỷ cương nội bộ ngành xét xử;
-    Công tác cán bộ, đánh giá, bố trí và kiểm soát đội ngũ thẩm phán;
-    Công tác quán triệt, triển khai các nghị quyết của Đảng về tư pháp, pháp luật và phòng chống tham nhũng trong nội bộ hệ thống tòa án^4,7.

Phát biểu nhận nhiệm vụ, bà Trâm nhấn mạnh yêu cầu kế thừa thành quả, giữ vững kỷ cương, tăng cường đoàn kết và trách nhiệm chính trị của ngành Tòa án trước Đảng và Nhân dân⁷. Đây là ngôn ngữ rất đặc trưng của tư duy kiểm soát quyền lực, không phải ngôn ngữ của hành chính thuần túy.

Cải cách tư pháp: từ văn bản sang cấu trúc quyền lực

Khi đặt Nghị quyết 66 bên cạnh thực tiễn xử lý các sai phạm tư pháp thời gian qua – trong đó có việc Cơ quan điều tra VKSND tối cao khởi tố nhiều chức danh tư pháp – có thể thấy một thông điệp nhất quán: không có “vùng an toàn” trong thực thi pháp luật.

Trong bối cảnh đó, việc đưa một nguyên lãnh đạo cấp cao của ngành Kiểm sát vào cấu trúc lãnh đạo Đảng ủy TANDTC là một cách thiết kế lại cơ chế tự kiểm soát của ngành xét xử, thay vì chỉ trông chờ vào kiểm tra từ bên ngoài. Đây chính là điểm cho thấy Nghị quyết 66 đã bước đầu được thực thi bằng tổ chức và con người, chứ không chỉ bằng chương trình hay kế hoạch hành động.

Nhìn từ trường hợp Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy TAND tối cao Nguyễn Hải Trâm, có thể khẳng định: Nghị quyết 66-NQ/TW không dừng ở việc “nâng cao chất lượng pháp luật”, mà đang được hiện thực hóa bằng tư duy tổ chức lại quyền lực tư pháp, bắt đầu từ nhân sự lãnh đạo then chốt. Cải cách tư pháp trong kỷ nguyên mới, vì vậy, không còn là lời hứa. Nó đang diễn ra lặng lẽ nhưng có chủ ý – bằng những lựa chọn nhân sự phản ánh đúng tinh thần kiểm soát quyền lực, trách nhiệm pháp lý và liêm chính tư pháp mà Đảng đã xác lập.

Tài liệu tham khảo:

1. Bộ Chính trị, Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.
   Nguồn: Cổng thông tin điện tử Chính phủ; Thư viện Pháp luật.
2. Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Giới thiệu những nội dung cốt lõi của Nghị quyết 66-NQ/TW, 2025.
3. Hồ sơ nhân sự Nguyễn Hải Trâm, Cổng thông tin Đại hội Đảng toàn quốc / Lịch sử Đại hội Đảng.
4. Báo Công lý, Đồng chí Nguyễn Hải Trâm giữ chức Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy TAND tối cao, 01/2026.
5. Ban Tổ chức Trung ương, thông tin nhân sự cấp cao địa phương và trung ương (Tiền Giang, Đồng Tháp).
6. Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014 (sửa đổi, bổ sung), Điều 2 và Điều 27.
7. Tạp chí Tòa án nhân dân, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy TANDTC Nguyễn Hải Trâm: Kế thừa truyền thống 80 năm, xây dựng Tòa án là biểu tượng của công lý, 2026.

Luật sư Lưu Tiến Dũng
Chánh Văn phòng Hãng luật La Défense