(TPVN) - Một người nông dân Nghệ An bị kết án 6 năm tù vì nuôi và bán 13 cá thể gà lôi trắng – loài động vật quý hiếm thuộc nhóm IB. Pháp luật được thiết kế để bảo vệ môi trường và giữ gìn trật tự. Nhưng khi bản án vượt xa khả năng chịu đựng của con người và cộng đồng, chúng ta buộc phải tự hỏi: công lý có đang song hành cùng lòng nhân ái, hay đang xa rời chính mục tiêu giáo dục của nó?
Vụ án và câu hỏi của lương tri
Ngày 9 tháng 8 năm 2025, tại Thái Bình, một phiên tòa khép lại với phán quyết: ông Thái Khắc Thành, nông dân 45 tuổi, lãnh án 6 năm tù giam vì tội Vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm theo khoản 2 Điều 244 Bộ luật Hình sự.Tang vật vụ án là 13 cá thể gà lôi trắng – loài được pháp luật liệt vào nhóm IB, nghiêm cấm khai thác, sử dụng vì mục đích thương mại.
Phía sau con số lạnh lùng ấy là một mái nhà nhỏ ở Nghệ An, nơi người vợ giờ gồng gánh mẹ già hơn 80 tuổi và ba đứa con thơ, một bé chưa đầy hai tuổi. Hình ảnh người phụ nữ bế con khóc tiễn chồng lên xe thùng, tiếng khóc bị nuốt chửng bởi tiếng cửa sắt khép lại, đã gây ám ảnh cho nhiều người.
Giữa khung cảnh ấy, câu hỏi của lương tri vang lên: một người nông dân hiền lành, chưa từng phạm tội, nuôi vài con chim quý – liệu có đáng phải chịu cách ly xã hội suốt 6 năm?
Quan hệ pháp luật nào được bảo vệ
Không ai phủ nhận mục tiêu lớn lao đằng sau bản án: bảo tồn đa dạng sinh học. Điều 244 BLHS 2015 được đặt ra để xử lý hình sự những hành vi săn bắt, nuôi, giết, buôn bán trái phép động vật nhóm IB – những loài nguy cấp, có nguy cơ tuyệt chủng cao.Nghị định 84/2021/NĐ-CP xác định gà lôi trắng nằm trong danh mục này, và đây cũng là cam kết pháp lý của Việt Nam với cộng đồng quốc tế theo Công ước CITES. Pháp luật đặt việc bảo tồn thiên nhiên ngang hàng với bảo vệ tài sản, nhân thân hay trật tự an ninh, coi đó là một lợi ích công cần được gìn giữ.
Nhưng trong trường hợp cụ thể, câu hỏi cần đặt ra là: liệu tính nguy cấp của quan hệ này có thật sự cao đến mức phải áp dụng hình phạt nghiêm khắc ngang với những vụ án tham ô hàng chục tỷ đồng hay các tội phạm bạo lực nguy hiểm?
Trong thực tế, đã có doanh nhân tham ô hàng tỷ đồng nhưng sau khi khắc phục hậu quả chỉ bị tuyên 3–5 năm tù, thậm chí án treo; có những vụ cố ý gây thương tích gây đau đớn, thương tật thật sự cho con người nhưng chỉ bị phạt cải tạo không giam giữ. Sự so sánh này khiến người ta băn khoăn về sự cân đối của cán cân công lý.
Sự cân bằng giữa nghiêm minh và nhân đạo
Luật pháp phải nghiêm, vì nếu không nghiêm, nó sẽ mất đi sức răn đe, và nếu không cứng rắn, thiên nhiên sẽ bị tàn phá. Nhưng luật pháp cũng phải nhân đạo, vì nếu quá nghiệt ngã, nó sẽ đánh mất niềm tin – điều kiện sống còn của một xã hội pháp quyền.Trường hợp của ông Thành cho thấy một nghịch lý: người có nhân thân tốt, chưa từng phạm pháp, sống trong hoàn cảnh kinh tế khó khăn và nhận thức pháp luật còn hạn chế, lại nhận một mức án nặng ngang với tội phạm kinh tế hoặc tội phạm bạo lực nghiêm trọng.
Một bản án như vậy không chỉ vượt quá nhu cầu phòng ngừa mà còn tạo ra những hệ quả xã hội ngoài mong muốn: gia đình rơi vào khốn khó, trẻ em thiếu sự chăm sóc của người cha; cộng đồng hoang mang trước sự chênh lệch hình phạt giữa các loại tội; và đâu đó hình thành tâm lý chống đối pháp luật khi người dân cảm nhận rằng luật pháp không còn lắng nghe, không còn đặt con người vào trung tâm của công lý.
Những con đường khác để đạt mục tiêu bảo tồn
Bảo vệ môi trường và bảo tồn thiên nhiên không đồng nghĩa với việc phải áp dụng hình phạt tù giam trong mọi trường hợp. Nhiều quốc gia đã lựa chọn con đường dung hòa: cải tạo không giam giữ và buộc người vi phạm lao động công ích tại các khu bảo tồn; phạt tiền lớn và chuyển toàn bộ số tiền đó vào quỹ bảo tồn; hoặc bắt buộc người vi phạm tham gia các chương trình giáo dục môi trường.Ngay cả Bộ luật Hình sự Việt Nam cũng cho phép áp dụng mức án dưới khung nếu có nhiều tình tiết giảm nhẹ theo Điều 54. Với ông Thành, hoàn toàn có thể tuyên một bản án 2–3 năm tù treo, kèm nghĩa vụ bồi thường cho công tác bảo tồn.
Cách tiếp cận này vừa đảm bảo tính răn đe, vừa không tước đi trụ cột của gia đình, và quan trọng hơn, giữ được sự nhân văn của pháp luật.
Công lý cần có một trái tim
Pháp luật là sợi dây giữ trật tự xã hội, nhưng cũng là ngọn đèn soi đường cho con người. Ngọn đèn ấy không thể chỉ phát sáng bằng ánh thép lạnh lẽo của điều khoản, mà cần có ngọn lửa ấm của lòng nhân ái.Vụ án “gà lôi trắng” là lời nhắc nhở rằng công lý không chỉ là đúng, mà còn phải là công bằng; và công bằng, trong thế giới của con người, luôn gắn với trái tim.
Nếu một ngày người dân chỉ tuân thủ pháp luật vì sợ hãi, chúng ta sẽ mất đi nền tảng tinh thần của xã hội pháp quyền. Nhưng nếu họ tuân thủ vì tin tưởng, đó mới là chiến thắng bền vững nhất của pháp luật.
Tài liệu tham khảo:
[1] Khoản 2 Điều 244 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi 2017.[2] Phụ lục I, Nghị định 84/2021/NĐ-CP.
[3] “Anh nông dân nuôi gà lôi trắng và bản án 6 năm tù”, PLO.vn, 10/8/2025.
[4] Clip lan truyền trên mạng xã hội, nguồn: Facebook Watch, 10/8/2025.
[5] Công ước CITES – Phụ lục I, loài Lophura nycthemera.
[6] Tổng hợp các bản án tham ô tài sản, TAND Tối cao 2023–2024.
[7] Điều 54 Bộ luật Hình sự 2015 – Quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt.
_
Luật sư Lưu Tiến Dũng
XEM THÊM
Đại biểu Quốc hội: từ vị trí đại diện đến một nghề chính trị chuyên nghiệp tại Việt Nam
(TPVN) - Cùng với sự phát triển của nhà nước pháp quyền và yêu cầu ngày càng cao của quản trị quốc gia, vai trò của đại biểu Quốc hội đang thay đổi sâu sắc. Từ một vị trí đại diện chính trị mang tính danh dự hoặc kiêm nhiệm dần trở thành một nghề chính trị chuyên nghiệp.
Phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới: Tầm nhìn của Nghị quyết 80-NQ/TW
(TPVN) - Trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu nâng cao chất lượng tăng trưởng và khẳng định vị thế quốc gia, văn hóa ngày càng được nhìn nhận như một nguồn lực chiến lược. Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam không chỉ đặt ra những định hướng quan trọng cho lĩnh vực văn hóa mà còn phản ánh tầm nhìn dài hạn về mô hình phát triển dựa trên nền tảng giá trị, bản sắc và sức mạnh mềm của dân tộc.
Khi luật sư ứng cử chính trường – Nâng cao hiệu quả Nhà nước pháp quyền trong kỷ nguyên mới
(TPVN) - Bước sang năm 2026, trước thềm bầu cử Quốc hội khóa XVI và HĐND các cấp, một hiện tượng đáng chú ý xuất hiện: ngày càng nhiều luật sư, chuyên gia pháp lý tham gia ứng cử đại biểu dân cử, với chương trình hành động xoay quanh hoàn thiện pháp luật, tăng cường giám sát và bảo vệ quyền con người.
Rút kinh nghiệm những vi phạm tố tụng nghiêm trọng trong vụ án hành chính
(TPVN) - Tố tụng hành chính là cơ chế kiểm soát quyền lực hành chính bằng quyền lực tư pháp. Khi các chuẩn mực tố tụng bị xem nhẹ, bản án không chỉ đối diện nguy cơ bị hủy mà còn làm sai lệch bản chất của cơ chế bảo vệ pháp quyền, kéo theo hệ lụy đối với quyền lợi đương sự và tính ổn định quản trị.
Từ Phó Bí thư Nguyễn Hải Trâm đến tư duy thể chế và lựa chọn nhân sự chiến lược ngành Tòa án
(TPVN) - Trong kỷ nguyên mới, cải cách tư pháp không còn được đo bằng số lượng văn bản, mà bằng cách tư duy thể chế được hiện thực hóa qua tổ chức và nhân sự. Việc bà Nguyễn Hải Trâm – cán bộ trưởng thành từ ngành Kiểm sát giữ cương vị Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy TAND tối cao là một chỉ dấu quan trọng cho thấy Nghị quyết 66-NQ/TW đã bắt đầu đi vào thực tiễn bằng những lựa chọn có chủ đích của Đảng.
Chuẩn mực đạo đức trong quản trị quyền Tư pháp - Bình luận quy tắc ứng xử của Tòa án Tối cao
(TPVN) - Việc Chánh án Tòa án nhân dân tối cao ban hành Quy tắc ứng xử của người có chức vụ, quyền hạn trong Tòa án nhân dân theo Quyết định số 3918/QĐ-TANDTC không chỉ mang ý nghĩa quản lý nội bộ, mà phản ánh một bước chuyển quan trọng trong tư duy quản trị quyền lực xét xử. Bài viết tiếp cận văn bản này dưới góc nhìn so sánh quốc tế, đặt chuẩn mực đạo đức tư pháp Việt Nam trong dòng chảy các giá trị phổ quát về liêm chính, trách nhiệm giải trình và tính chính danh của quyền lực tư pháp hiện đại.
